Beceri “yarışları”

Mezunlarının edindiği ve geliştirebildikleri beceriler üniversitelerin değerlendirilmesinde gözetilmesi gereken yönler arasında bulunmalıdır. Üniversiteler bunları ya öğreterek ya da öğrenme iklimi oluşturarak sağlarlar. Ayrıca, üniversite; beceri edinme becerisi kazandırmada da etkili olabilmektedir. Sonuçta bir mezunun becerilerinin ne kadarının üniversite ile bağlantılı olduğunu belirlemek kolay olmasa da mezun becerilerinin üniversitelere göre dağılımını ve değişimini gözetmek gene de yararlı olabilir.

Burada, üniversite mezunlarının becerileri konusunda bütünlüklü çözümlemeler yapmayı amaçlıyor değilim. Daha çok verilerin ve grafiklerin çağrıştırdıkları üzerinde duracağım. Bu verileri toparlayıp paylaşmamın amacı; sonuçları ortaya koymak değil, üniversitelerimizin gözetmek durumunda oldukları bazı konuları çeşitli göstergeler aracılığıyla konuşulabilir kılmaktır.

Üniversitelerimizin mezunlarının becerilerini değerlendirirken 44 beceriyi 3 grupta toplamıştım.

  • Bizde de önde gelen dünya üniversitelerinde de öne çıkan beceriler.
  • Dünya üniversiteleri mezunlarında daha fazla öne çıkan beceriler
  • Bizim üniversitelerimizde daha fazla öne çıkan beceriler

Daha çarpıcı olması beklenenden başlayacağım: Dünya üniversitelerinde öne çıkan becerilerde bizim üniversitelerimiz nasıl görünüyor? Sayısal değerlendirmeler eski üniversitelere mezun sayısı açısından avantaj yarattığı için burada oransal değerlendirmelere ağırlık verdim. Turkuvaz pembe grafikler 1000 mezundan kaçının o beceriyi sahiplendiğini gösterirken mor esaslı grafikler sayısal değerleri de sağlamış oluyor.

Program Yönetimi (İzlence Yönetimi)

Linkedin’e göre Dünya üniversitelerinin ayırt edici becerilerinden biri Program Yönetimi becerisidir. Program yönetimi; birbiriyle ilintili çok sayıda projenin örgütsel başarımı artıracak biçimde yönetilmesi sürecidir. Aşağıdaki grafik bu konuda dünya üniversitelerindeki farkı gösterir niteliktedir.

Grafikten de anlaşılacağı gibi ABD kökenli bir kavramlaştırma üzerinden gelişmiş bir beceri gibi görünüyor. Avrupa’yı temsil eden ETH’nin ODTÜ ile farkı çok önemli değil. ABD dışındaki göstergeler öğretim programından çok çalışma yaşamının kattığı bir beceri olduğunu düşündürtüyor. ODTÜ mezunlarının savunma sanayindeki yoğunluklarının etkisi onları biraz öne çıkarmış olmalı. Boğaziçi’nde bu fark mezunlarının büyük danışmanlık şirketlerinde yoğunlaşmasından kaynaklanıyor olabilir. 

Birimler Arası Takım Liderliği

Farklı uzmanlık alanlarından gelen bireylerin oluşturduğu takımların yaratıcılık düzeyini artırdığı, farklı düşüncelerin ortaya çıkmasını engelleyen etmenleri azalttığı düşünülüyor. Bu nedenle kuruluşlar birimler arası takımlar oluşturulmasına ve bunların yönetilmesine özen gösteriyor. 

Bu da ABD’de tanımlanmış bir beceri olarak öne çıkıyor. Çin ve Türkiye mezunları bu ayrıntıda tanımlanmış bir beceriye henüz uzak görünüyorlar. Öte yandan bu kavramların farklı algılanışı ya da yönetim kavramlarına verilen önemin değişmesinden kaynaklanan yanıltıcılıkların da devrede olduğunu düşünmek gerekebilir. Çünkü “Cross-functional Team Leadership” deyince yüksek uçan ABD üniversitelerinin “Team Management”a neden uzak kaldıklarını da açıklamak gerekebilir.

Aslında “Teamwork”teki görüntü de yukarıdakine yakın; yani, Türkiye üniversiteleri mezunlarında “Takım Çalışması” becerisini üstlenenlerin oranı belirgin biçimde daha yüksek görünüyor. Bu durumu; “sayılar bunu gösteriyor” diyerek geçiştirmek doğru olmayabilir. Fakat benim elimde bunları açıklayıcı yeterli veri yok.

Başlangıç Şirketleri

“Start-up”lara “başlangıç şirketleri” dendiğini gördüm ama daha yaygın bir Türkçe karşılık var mı bilmiyorum. Ayrıca bu konudaki becerinin, mezunlar tarafından, beceriden çok deneyim olarak değerlendirildiğini düşünüyorum. Bu tür girişimlerin doğduğu yer olarak ABD üniversiteleri mezunlarının önde olması beklemek gerekir. Aşağıdaki grafiği daha çok bizim üniversite mezunlarının karşılaştırılmasında kullanmak gerekir gibi geliyor bana:

ODTÜ ve İTÜ; teknokentlerden yola çıkarak geliştirdikleri kuluçka yapılarıyla büyük çabalar içerisindeyken Boğaziçi ve özel üniversitelerin mezunları ciddi farklar yaratmış görünüyorlar.

Benzetim

Bir sistemin ya da sürecin yaklaşık bir model aracılığıyla taklidinden yararlanarak başarımının geliştirilmesini gözeten bir yöntem olarak benzetim becerisi özellikle sayısal ortamlarda giderek daha yaygın bir biçimde kullanılmaktadır. 

Benzetim becerisini tanımlayan mezunlar arasında ODTÜ oransal olarak öne çıktığı gibi sayısal olarak da önemli bir yer tutmaktadır. Bugün benzetim becerisi olanları LinkedIn aracılığı ile belirlemeye kalkan bir İK yöneticisi 3000’den fazla ODTÜ, 2000’e yakın İTÜ mezunu bulurken Boğaziçi ve Bilkent mezunlarından yaklaşık 1000’er kişiye erişecektir. Grafik, oranlar üzerinden gösterdiği için 430 mezunu bu beceriyi belirten Sabancı Üniversitesi bu konuda ikinci sırada görünmektedir.

Python 

Son dönemin gözde programlama dili olan Python birçok üniversite mezunu tarafından kullanılmaktadır. Aşağıdaki grafik üniversitelerin kayıtlı mezunları içinde bu beceriyi belirtenlerin oranını göstermektedir.

Bizdeki üniversitelerde bu oran binde 50’ye yaklaşırken Dünya üniversitelerinde binde 150’ye yaklaşmaktadır. 31 Ağustos’ta Python ‘u becerileri arasında belirtenlerin sayısal sıralaması şöyleydi:

İTÜ4634
ODTÜ4324
Boğaziçi2806
Bilkent2554
YTÜ2477
Sabancı1427
Koç1082
KTÜ571

Makina* Öğrenmesi

Öğrenme yeteneği geliştirilen makinalar bu yeteneğin geliştirilmesini sağlayan bir beceri alanını oluşturdular: Makina öğrenmesi becerisi giderek daha ayrıntıda tanımlanacak beceri alanlarından biri oldu.

5 Dünya üniversitesini birbirine en fazla yaklaştıran Makina Öğrenmesi becerisi alanında da oransal hesapta yerliler arasında Sabancı Üniversitesi lider durumda. Sayısal değerleri de aşağıdaki grafik gösteriyor:

Girişimcilik

Aşağıdaki grafiği girişimciliğin bir beceriye ya da uzmanlığa dönüşmesini belirlemenin güçlüklerini gözeterek değerlendirmek gerektiğine inanıyorum. Yerlilerde özel üniversiteler farklılıklarını ortaya koyarken Boğaziçi de onlardan geri kalınılmayabileceğini ortaya koymuş görünüyor.

Görünen o ki, MIT mezunları, girişimcilik becerisinde herkesi çırak çıkaracak bir yoğunluğa sahip. Bu durum sayısal değerlerde daha da çarpıcı bir biçimde görülüyor:

Geriye kalan 3 beceriden Değişim Yönetimi ve Yönetim Danışmanlığı becerileri üzerinde ayrıca durmayacağım, Umutlu olunabileceğini gösterdiği için Yazılım Geliştirme‘nin grafiğini paylaşarak kapatacağım:

Oransal değerlendirmede 5 üniversitemiz Tsinghua’dan kötü durumda değil.

*”Makina”yı “makine”diye düzeltmek isteyenler için not: Bu ülkenin, alanında en eski bölümlerinin ve meslek örgütü olarak Odasının adında “makina” olarak yazılagelmiş bir sözcüğü “makina” olarak kullanmaya kararlıyım. Sözcük işlemcilerde ilk yaptığım şey “makina”yı bozan otomatik düzeltmeyi tersine çevirmek oluyor. Böyle de bir yanlışım olsun : )

Linkedin’deki Mezun Becerilerinin Karşılaştırması

beceri

Mezunların becerilerindeki ortaklıkların yoğunlaştığı alanlar “bir ölçüde” üniversitenin özelliğini yansıtır. Mezunların Linkedin de tanımladıları uzmanlık ya da becerileri bu bakışla bir değerlendirme şansı yaratır.

Şöyle yaptım: Yurtiçinden ODTÜ, İTÜ, YTÜ, KTÜ, Boğaziçi, Bilkent, Koç ve Sabancı‘nın; yurtdışından da MIT, CalTech, ETH Zürich, Tsinghua ve GATech‘in (THE listesinin önde gelen teknik üniversiteleri) mezunlarının en çok tanımladıkları becerileri belirleyip aşağıdaki gibi sınıflandırdım. Bu beceri alanlarının adlarını Linkedin’de olduğu gibi İngilizce olarak kullandım; çünkü zaten önemli bir bölümü (C++ ve Java gibi) özel isim; diğerleri de tanıdık ya da kolay anlaşılır terimler…

Beceri alanları temelinde yurtiçindeki üniversiteleri kendi içinde; yurtdışındakileri kendi içinde değerlendirip birleştirince 13 üniversite 44 beceri ya da uzmanlık alanı öne çıktı*. Bunlar arasında tüm üniversitelerde ortaklaşan beceri alanları şunlar:

  • Business Development
  • Business Strategy
  • C++
  • Data Analysis
  • Engineering
  • Java
  • Leadership
  • Management
  • Matlab
  • Microsoft
  • Excel
  • Microsoft Office
  • Product Development
  • Product Management
  • Project Management
  • Research
  • Strategic Planning
  • Strategy

Dünyanın önde gelen teknik üniversitelerinde öne çıkmasına karşın bizde (yukarıda sayılan 8 üniversitede) daha az karşılaşılan (belirtilen) beceri alanları ise şunlar:

  • Change Management
  • Cross-functional Team Leadership
  • Entrepreneurship
  • Machine Learning
  • Management Consulting
  • Program Management
  • Python (Programming Language)
  • Simulations
  • Software Development
  • SQL
  • Start-ups

Son olarak da bizde öne çıkan beceriler arasında olmasına karşın yukarıda sayılan “yabancı” üniversitelerde daha az karşılaşılan beceriler de aşağıdaki gibidir:

  • Analytical Skills
  • AutoCAD
  • Business Planning
  • Construction
  • English
  • Market Research
  • Marketing
  • Marketing Strategy
  • Microsoft PowerPoint
  • Microsoft Word
  • Project Planning
  • Sales Management
  • Social Media
  • Team Management
  • Teamwork

Bunlarla ilgili sayısal karşılaştırmaları daha sonra paylaşmaya çalışacağım. Fakat bu kadarının da üniversitelerin yapması gerekenler üzerinde kafa yoranlar için bazı ipuçları verdiğine inanıyorum.

*Kullandığım yöntemi biraz daha ayrıntılandırayım: Linkedin her bir üniversite için 15 becerilik bir liste veriyor. Bu listeler her zaman en çok tanımlanan beceriler olmuyor, fakat en çok tanımlananların önemli bir bölümünü içeriyor. Bu nedenle, önce bu listeleri temel adım. Bu 15’lik listeler üniversiteler arasında farklılıklar gösteriyor. Yurtiçindeki 8 üniversite için bakınca ortaklaşan ve ayrışanlarla birlikte 32 özellik öne çıkıyor. Aynı şeyi yurdışından seçtiğim 5 üniversite için yaptığımda da 29 özellik saptadım. Bu iki kümeyi de birleştirince 44 beceri alanı ortaya çıktı. Sayısal verileri, hatta oransal değerlendirmeleri gözeten daha ayrıntılı çözümlemelerde başka özellikler de devreye girebilir. Öte yandan, bu verileri birkaç saat içinde toparlıyor olsam da eşzamanlı ve ana kümesi her özellik için aynı da olamayabiliyor. Örneğin Tsinghua üniversitesi için Linkedin’in verdiği 15 özelliği 134503 Linkedin kaydından edinirken ben diğer 14 özelliği belirlemeye kalktığımda Linkedin’deki Tsinghua mezun sayısı 134740’a çıkabildiği gibi önceki sayının altına da (sanırım Linkedin’in veri temizliği yaptığı zamanlar oluyor) düşebiliyor.

Sistem Düşüncesi – bir beceri olarak…

“Sistem”le çok işimiz olduğu için üzerinde çok düşünmek zorunda kaldık. Bugün sanırım, 70-80’lere göre üzerinde daha çok söz edebiliyoruz. Özellikle “Sistem Düşüncesi” dersi de oluştuktan sonra…

ODTÜ Endüstri Mühendisliği Bölümünün Endüstri Mühendisliği Lisans Programında ABET’in istediklerinden fazla olarak tanımlanan özelliklerden birinin sistem düşüncesi olduğunu görüyoruz. Alınan eğitimde “sistem düşüncesi” üzerinde yoğunlaşmış olmanın mesleki yaşamımızı önemli ölçüde etkilediğine inanmakla birlikte bu farklılaştırma çabasının uygulamadaki karşılıklarını belirleyebilmenin pek kolay olmadığını düşünüyorum. Peki, yapılabilecek hiç mi bir şey yok? Ben en azından Linkedin’e baktım…

Çünkü Linkedin; oluşturduğunuz profillerde sahip olduğunuz ya da edindiğiniz becerileri ve uzmanlıklarınızı tanımlamaya izin veriyor. Bunun sonucunda bölümümüz mezunlarının tanımladığı beceri listesindeki (Linkedin’deki İngilizce tanımlarıyla) oranlar ve aynı beceriler için genel ODTÜ ortalamaları şöyle :

What they are skilled atIE %ODTÜ %
Project Management4220
Management3015
Project Planning2913
Microsoft Office2621
Business Strategy2410
Supply Chain Management243
Analytical Skills217
Strategic Planning199
Industrial Engineering191
Business Analysis194
Data Analysis176
Matlab1610
Business Process Improvement163
Business Development168
Strategy155

Mezunlarımızın Linkedin profili oluşturmaya ve burada becerilerini tanımlamaya gösterdikleri özenden büyük ölçüde etkilendiğinden bu listenin doğru sonuçları yansıtmayacağı açıktır. Fakat sonuçta bunlara özen gösterenlerin beyanları da bu tabloyu oluşturmaktadır. Bu tablonun mezunlarımızın tanımlamaya eğilimli oldukları özelliklerinin gözetilmesi açısından bir değeri ayrıca vardır. Fakat biz bu işe “sistem düşüncesi”nin yerini anlamak için girişmiştik. İlk 15 beceri arasında yer almayan becerileri özel olarak arattırınca buluyorsunuz.

Bu nedenle, ayrıca “Systems Thinking”e de baktık: IE için oran %1,06 çıktı. ODTÜ için ise %0,06’lık bir oran ile karşılaştık. Sayısal olarak ODTÜ’nün 100.000’e yakın ODTÜ mezunu içinde “sistem düşüncesi”ni becerileri arasında belirten 59 kişiden 33’ü bölüm mezunumuzdur.
Yani bölüm mezunlarımızdan ancak %1’i bu becerisinin “kıymet-i harbiye”sinin olacağını düşünmüş.
“Systems Thinking” becerisini belirtme oranları İTÜ, Boğaziçi ve Bilkent’te sırasıyla %0,12; %0,26; %0,00

Öyle görünüyor ki, iş dünyasında böyle bir beklenti yeterli düzeyde oluşmamış. Belki de farkındalığı sağlamak için bizim bir şeyler yapmamız gerekiyordur…